Θρόμβωση, βιταμίνη K2 και ηλικία: η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην πήξη και τη διάσπαση θρόμβων

Η θρόμβωση συχνά αντιμετωπίζεται ως ένα αιφνίδιο, μεμονωμένο γεγονός: ένας θρόμβος που σχηματίζεται ξαφνικά και οδηγεί σε έμφραγμα, εγκεφαλικό ή πνευμονική εμβολή. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για το τελικό αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης βιολογικής μετατόπισης, η οποία ξεκινά πολύ πριν εμφανιστεί το κλινικό συμβάν και επιταχύνεται με την ηλικία.

Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει δύο παράλληλα και εξίσου σημαντικά συστήματα: το σύστημα πήξης, που δημιουργεί θρόμβους όταν υπάρχει αιμορραγία ή τραυματισμός, και το σύστημα ινωδόλυσης, που έχει ως ρόλο να διασπά τους θρόμβους όταν δεν είναι πλέον απαραίτητοι. Η υγεία του αγγειακού συστήματος δεν εξαρτάται από το αν σχηματίζονται θρόμβοι, κάτι που είναι φυσιολογικό και απαραίτητο, αλλά από το αν αυτοί διασπώνται έγκαιρα και αποτελεσματικά.

Με την πάροδο της ηλικίας, αυτή η ισορροπία αρχίζει να διαταράσσεται. Το αίμα τείνει να γίνεται πιο «πηκτικό», ενώ παράλληλα μειώνεται η ικανότητα του οργανισμού να αποδομεί το ινώδες, το βασικό δομικό συστατικό ενός θρόμβου. Το αποτέλεσμα δεν είναι απαραίτητα ένας μεγάλος, εμφανής θρόμβος, αλλά συχνά μικροθρομβώσεις, οι οποίες επηρεάζουν τη μικροκυκλοφορία και τη λειτουργία των ιστών σε βάθος χρόνου.

Πώς φυσιολογικά διασπά ο οργανισμός έναν θρόμβο

Όταν ένας θρόμβος έχει ολοκληρώσει τον ρόλο του, δηλαδή έχει σταματήσει μια αιμορραγία ή έχει επιτρέψει την επούλωση ενός τραυματισμένου αγγείου, ενεργοποιείται το σύστημα της ινωδόλυσης. Κεντρικό μόριο σε αυτή τη διαδικασία είναι η πλασμίνη, ένα ένζυμο που προκύπτει από το πλασμινογόνο και έχει την ικανότητα να διασπά το ινώδες σε μικρότερα, ακίνδυνα τμήματα. Με απλά λόγια, η πλασμίνη λειτουργεί σαν ο «καθαριστής» του αγγειακού συστήματος.

Στους νεότερους οργανισμούς, αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Ωστόσο, με την ηλικία παρατηρείται σταδιακή μείωση της ινωδολυτικής ικανότητας. Αυξάνονται οι αναστολείς της πλασμίνης, επιδεινώνεται η λειτουργία του ενδοθηλίου και ενισχύεται η χρόνια, χαμηλόβαθμη φλεγμονή. Όλα αυτά οδηγούν σε θρόμβους που όχι μόνο σχηματίζονται ευκολότερα, αλλά παραμένουν και περισσότερο χρόνο μέσα στα αγγεία.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η θρόμβωση θεωρείται σήμερα όχι απλώς καρδιαγγειακή πάθηση, αλλά μηχανισμός βιολογικής γήρανσης.

Η βιταμίνη K2 και η λεπτή ισορροπία της πήξης

Στη συζήτηση γύρω από την πήξη και τη θρόμβωση, η βιταμίνη K2 συχνά προκαλεί ερωτήματα και ανησυχίες. Ο λόγος είναι ότι συμμετέχει στην ενεργοποίηση πρωτεϊνών που είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική πήξη του αίματος, ενώ ταυτόχρονα συμβάλλει στη σωστή κατανομή του ασβεστίου στον οργανισμό, ευνοώντας την εναπόθεσή του στα οστά και περιορίζοντας τη συσσώρευσή του στα αγγεία.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να γίνει ένας σαφής διαχωρισμός. Η βιταμίνη K2 δεν λειτουργεί ως παράγοντας που ενισχύει την πήξη πέρα από το φυσιολογικό, ούτε αυξάνει από μόνη της τον σχηματισμό θρόμβων. Ο ρόλος της αφορά τη διατήρηση μιας λειτουργικής αιμόστασης, δηλαδή την ικανότητα του οργανισμού να ανταποκρίνεται σωστά όταν η πήξη είναι απαραίτητη.

Το κρίσιμο ζήτημα στη θρόμβωση, ιδιαίτερα με την πάροδο της ηλικίας, δεν είναι τόσο η υπερβολική ενεργοποίηση της πήξης όσο η μειωμένη ικανότητα του οργανισμού να απομακρύνει τους θρόμβους που έχουν ήδη σχηματιστεί. Το ερώτημα λοιπόν που προκύπτει είναι κατά πόσο μπορούμε να επηρεάσουμε αυτόν τον μηχανισμό, διατηρώντας τη λειτουργικότητά του με την πάροδο του χρόνου. Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα έχει στραφεί όχι μόνο σε φαρμακολογικές παρεμβάσεις, αλλά και σε φυσικές ουσίες που φαίνεται να σχετίζονται με την υποστήριξη της ινωδολυτικής λειτουργίας. Σε αυτό το πεδίο, ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον έχει συγκεντρώσει το natto, ένα τρόφιμο που αποτελεί μέρος της ιαπωνικής διατροφής εδώ και δεκαετίες.

Natto, ένζυμα και η ινωδολυτική προσέγγιση

Το natto είναι ένα παραδοσιακό ζυμωμένο τρόφιμο της Ιαπωνίας, πλούσιο σε ένζυμα όπως η νατοκινάση και η βακιλοπεπτιδάση F, τα οποία εμφανίζουν ινωδολυτική δράση. Τα ένζυμα αυτά έχουν μελετηθεί για την ικανότητά τους να διασπούν το ινώδες άμεσα ή να ενισχύουν τη δραστηριότητα της πλασμίνης, του βασικού ενζύμου που συμμετέχει στη φυσική αποδόμηση των θρόμβων.

Το ενδιαφέρον δεν έγκειται στο ότι το natto επηρεάζει την πήξη, αλλά στο ότι υποστηρίζει έναν φυσιολογικό μηχανισμό που με την ηλικία τείνει να εξασθενεί: την ινωδόλυση. Καθώς μεγαλώνουμε, οι θρόμβοι σχηματίζονται και παραμένουν ευκολότερα στο αγγειακό σύστημα, όχι επειδή η πήξη λειτουργεί υπερβολικά, αλλά επειδή η διαδικασία της διάσπασής τους γίνεται λιγότερο αποτελεσματική.

Ο μηχανισμός αυτός έχει προταθεί και ως ένας από τους λόγους για τους οποίους οι Ιάπωνες εμφανίζουν διαχρονικά εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά καρδιαγγειακής νοσηρότητας. Σε μια μεγάλη επιδημιολογική μελέτη που διεξήχθη στην Ιαπωνία, οι επιστήμονες παρακολούθησαν τις διατροφικές συνήθειες χιλιάδων ατόμων για περισσότερα από 16 χρόνια. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η υψηλότερη κατανάλωση natto συσχετίστηκε σημαντικά με χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας από καρδιαγγειακά νοσήματα σε σύγκριση με τη χαμηλότερη κατανάλωση. Αξιοσημείωτο είναι ότι η συσχέτιση αυτή παρέμεινε στατιστικά σημαντική ακόμη και μετά τον έλεγχο για παράγοντες όπως η ηλικία, η φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα και το συνολικό διατροφικό προφίλ. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την υπόθεση ότι το ίδιο το natto, ως σύνολο τροφίμου, μπορεί να διαδραματίζει προστατευτικό ρόλο στην καρδιαγγειακή υγεία.

Παρά το επιστημονικό ενδιαφέρον, το natto ως τρόφιμο παραμένει ιδιόμορφο για τις δυτικές διατροφικές συνήθειες, τόσο λόγω της έντονης οσμής όσο και της ιδιαίτερης υφής του. Σε αυτό το πλαίσιο, τα εκχυλίσματα natto έχουν μελετηθεί ως εναλλακτική προσέγγιση, καθώς επιτρέπουν τη διατήρηση των ενζύμων με ινωδολυτική δράση χωρίς τα χαρακτηριστικά του παραδοσιακού τροφίμου που το καθιστούν για πολλούς δύσκολα εντάξιμο στην καθημερινή διατροφή. Σε ορισμένα εκχυλίσματα, πέρα από τη χαρακτηριστική οσμή του natto, αφαιρείται και η βιταμίνη K2. Αυτό δεν γίνεται επειδή η συμμετοχή της K2 στην πήξη αποτελεί πρόβλημα από μόνη της, καθώς, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, το ζήτημα στη θρόμβωση δεν είναι η λειτουργία της πήξης αλλά η μειωμένη διάσπαση των θρόμβων. Ο λόγος σχετίζεται κυρίως με το γεγονός ότι αρκετά άτομα που επιλέγουν εκχυλίσματα natto ενδέχεται να βρίσκονται παράλληλα σε αντιπηκτική αγωγή, γεγονός που καθιστά σκόπιμη την αποφυγή παρεμβάσεων στο ίδιο επίπεδο ρύθμισης.

Με αυτόν τον τρόπο, το ενδιαφέρον παραμένει σταθερά προσανατολισμένο στην υποστήριξη της ινωδολυτικής ικανότητας του οργανισμού, ενός μηχανισμού που αποκτά ιδιαίτερη σημασία όσο περνούν τα χρόνια.

Θρόμβωση: όχι μόνο συμβάν, αλλά διαδικασία

Η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση αρχίζει να βλέπει τη θρόμβωση όχι μόνο ως οξύ επεισόδιο, αλλά ως χρόνια, υποκλινική διαδικασία που σχετίζεται με τη γήρανση, τη φλεγμονή και τη μικροκυκλοφορία. Μικροθρόμβοι που δεν διασπώνται επαρκώς μπορούν να επηρεάσουν την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών στους ιστούς, επιταχύνοντας τη λειτουργική έκπτωση οργάνων και συστημάτων.

Υπό αυτό το πρίσμα, η υποστήριξη της φυσικής ινωδόλυσης δεν αποτελεί απλώς καρδιαγγειακή στρατηγική, αλλά μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης υγιούς γήρανσης.

Πηγές:

1. Nagata C, Wada K, Tamura T, Konishi K, Goto Y, Koda S, Kawachi T, Tsuji M, Nakamura K. Dietary soy and natto intake and cardiovascular disease mortality in Japanese adults: the Takayama study. Am J Clin Nutr. 2017 Feb;105(2):426-431. doi: 10.3945/ajcn.116.137281. Epub 2016 Dec 7. PMID: 27927636.
2. Weng Y, Yao J, Sparks S, Wang KY. Nattokinase: An Oral Antithrombotic Agent for the Prevention of Cardiovascular Disease. Int J Mol Sci. 2017 Feb 28;18(3):523. doi: 10.3390/ijms18030523. PMID: 28264497; PMCID: PMC5372539.
3. Granito M, Alvarenga L, Ribeiro M, Carvalhosa P, Andrade T, Mesquita CT, Stockler-Pinto MB, Mafra D, Cardozo LF. Nattokinase as an adjuvant therapeutic strategy for non-communicable diseases: a review of fibrinolytic, antithrombotic, anti-inflammatory, and antioxidant effects. Expert Rev Cardiovasc Ther. 2024 Oct;22(10):565-574. doi: 10.1080/14779072.2024.2416663. Epub 2024 Oct 15. PMID: 39404094.
4. Omura K, Hitosugi M, Kaketani K, Zhu X, Maeda H, Tokudome S. Fibrinolytic and anti-thrombotic effect of NKCP, the protein layer from Bacillus subtilis (natto). Biofactors. 2004;22(1-4):185-7. doi: 10.1002/biof.5520220138. PMID: 15630280.
5. Ren R, Liu J, Cheng G, Tan J. Vitamin K2 (Menaquinone-7) supplementation does not affect vitamin K-dependent coagulation factors activity in healthy individuals. Medicine (Baltimore). 2021 Jun 11;100(23):e26221. doi: 10.1097/MD.0000000000026221. PMID: 34115006; PMCID: PMC8202544.
6. Abbate R, Prisco D, Rostagno C, Boddi M, Gensini GF. Age-related changes in the hemostatic system. Int J Clin Lab Res. 1993;23(1):1-3. doi: 10.1007/BF02592271. PMID: 8477086.
7. Gleerup G, Winther K. The effect of ageing on platelet function and fibrinolytic activity. Angiology. 1995 Aug;46(8):715-8. doi: 10.1177/000331979504600810. PMID: 7639418.
8. Eren M, Boe AE, Klyachko EA, Vaughan DE. Role of plasminogen activator inhibitor-1 in senescence and aging. Semin Thromb Hemost. 2014 Sep;40(6):645-51. doi: 10.1055/s-0034-1387883. Epub 2014 Aug 31. PMID: 25173500; PMCID: PMC6563930.